Wełniani mieszkańcy ponownie pojawili się na halach Masywu Śnieżnika. Powrót wypasu owiec nie jest jednak wyłącznie atrakcją dla turystów. To świadome działanie przyrodnicze, które nawiązuje do wielowiekowej tradycji pasterskiej tego regionu i pomaga zachować charakterystyczne, cenne przyrodniczo górskie murawy.

Kiedy podczas wędrówki na Śnieżnik turysta dostrzeże stado owiec, może mieć wrażenie, że cofnął się w czasie. I w pewnym sensie rzeczywiście tak jest. Pasterstwo przez stulecia było jednym z elementów gospodarczego i kulturowego krajobrazu Masywu Śnieżnika. Dziś owce wracają tutaj jednak nie tylko jako symbol dawnej górskiej gospodarki, ale również jako… naturalni pracownicy ochrony przyrody.

Za organizację wypasu odpowiada Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska we Wrocławiu. W ramach projektu „Śnieżnicki Zwornik II” wypas prowadzony jest po obu stronach polsko-czeskiej granicy. Po polskiej stronie obejmuje m.in. Halę pod Śnieżnikiem oraz kopułę szczytową Śnieżnika, natomiast po czeskiej – obszary Narodowego Rezerwatu Przyrody Králický Sněžník. Łącznie przedsięwzięcie obejmuje blisko 10 hektarów, z czego 8,56 ha znajduje się po stronie polskiej. (eZamówienia⁠)

Śnieżnik, który pamięta pasterzy

Historia wypasu na Śnieżniku jest znacznie starsza niż współczesna turystyka górska.

Hala pod Śnieżnikiem, położona na wysokości około 1075–1250 m n.p.m., przez długi czas była wykorzystywana gospodarczo. W pierwszej połowie XIX wieku funkcjonowały tutaj obiekty związane z hodowlą zwierząt. W 1806 roku na hali powstała zagroda pasterska nazywana „Szwajcarką” – farma mleczna, w której hodowano zarówno krowy, jak i owce. (Singletrack Glacensis⁠)

To właśnie pasterska przeszłość tego miejsca jest jednym z elementów historii dzisiejszego schroniska „Na Śnieżniku”. Obiekt powstał w XIX wieku w miejscu wcześniejszego gospodarstwa pasterskiego. Według materiałów krajoznawczych schronisko z 1871 roku stanęło na miejscu gospodarstwa zwanego Szwajcarką. (Szlaki Dolnego Śląska⁠)

Nieprzypadkowo więc Hala pod Śnieżnikiem jest dziś czymś więcej niż tylko piękną polaną, na której zatrzymują się turyści. To fragment krajobrazu, który przez dziesięciolecia współtworzyli ludzie i wypasane przez nich zwierzęta.

Pasterstwo kształtowało krajobraz

W górach obecność człowieka nie zawsze oznaczała degradację przyrody. Przeciwnie – w przypadku wielu sudeckich łąk i muraw tradycyjne, ekstensywne użytkowanie rolnicze pomagało utrzymać ich wyjątkową różnorodność.

Gdy wypas zanika, wysokogórskie i górskie polany zaczynają zarastać. Pojawiają się krzewy, młode drzewa i ekspansywne gatunki roślin, a otwarte siedliska stopniowo zanikają. Wraz z nimi mogą znikać również gatunki, które przez wieki przystosowały się do funkcjonowania w takim krajobrazie.

Badania dotyczące Siennej i Przełęczy Puchaczówka pokazały, że załamanie tradycyjnego rolnictwa i wyludnianie górskich miejscowości prowadziły do zarastania łąk i pastwisk, a wypas owiec może być jednym z narzędzi przeciwdziałających temu procesowi. (Czasopisma UP⁠)

Owca jest w tym przypadku swoistą „kosiarką” – ale działającą znacznie bardziej subtelnie niż maszyna. Zjada wybrane rośliny, rozluźnia darń, przemieszcza się po terenie i pozostawia naturalny nawóz. Dzięki temu tworzy mozaikę siedlisk, w których mogą pojawiać się różne gatunki roślin.

To z kolei oznacza więcej miejsca dla owadów, ptaków i innych organizmów związanych z otwartymi terenami.

Powrót owiec to ochrona przyrody

Współczesny wypas na Śnieżniku ma więc bardzo konkretny cel. Nie chodzi o odtworzenie dawnej gospodarki rolnej w jej historycznej formie, lecz o wykorzystanie tradycyjnego sposobu gospodarowania do realizacji współczesnych celów ochrony przyrody.

Owce pomagają ograniczać zarastanie cennych muraw i utrzymywać ich otwarty charakter. Wraz z wypasem prowadzone jest również koszenie tzw. niedojadów, czyli roślinności pozostawionej przez zwierzęta. (eZamówienia⁠)

Ma to szczególne znaczenie w przypadku gatunków związanych z górskimi łąkami i murawami. Jednym z przykładów jest dzwonek brodaty – roślina, której zachowanie wiąże się z utrzymaniem odpowiednich warunków siedliskowych.

Śnieżnicki krajobraz nie jest bowiem wyłącznie dziełem natury. Jego obecny charakter jest również efektem wielowiekowej działalności człowieka.

Od pasterzy do turystów

Historia Śnieżnika bardzo dobrze pokazuje, jak zmieniała się funkcja gór.

Dawniej hale były przede wszystkim miejscem pracy. Wypasano tutaj zwierzęta, pozyskiwano mleko, a pasterskie gospodarstwa były częścią lokalnej gospodarki. Z czasem pojawili się turyści, dla których te same miejsca stały się celem górskich wycieczek.

Co ciekawe, rozwój turystyki następował równolegle z funkcjonowaniem pasterstwa. Dzisiejsze schronisko „Na Śnieżniku” ma swoje korzenie właśnie w obiekcie związanym z gospodarką pasterską. (Singletrack Glacensis⁠)

Można więc powiedzieć, że współczesny turysta idący na Śnieżnik porusza się po krajobrazie, który jest jednocześnie przyrodniczy, historyczny i kulturowy.

Owce są częścią krajobrazu, ale potrzebują spokoju

Dla wielu turystów spotkanie ze stadem owiec będzie jedną z najbardziej sympatycznych niespodzianek podczas wędrówki. Warto jednak pamiętać, że zwierzęta nie są atrakcją turystyczną ani mini-zoo.

Podczas spotkania ze stadem należy:

• nie podchodzić do owiec,
• nie dotykać ich,
• nie dokarmiać zwierząt,
• nie płoszyć stada,
• prowadzić psa na smyczy.

Szczególnie istotna jest ostatnia zasada. Nawet spokojny pies może wywołać wśród owiec niepokój, a jego obecność może zakłócać naturalne zachowanie stada.

Powrót do przyszłości

Powrót owiec na Śnieżnik jest więc czymś więcej niż efektownym obrazkiem, który dobrze wygląda na fotografiach z gór.

To powrót elementu dawnego krajobrazu, który może jednocześnie pomagać w ochronie współczesnej przyrody.

W Masywie Śnieżnika spotykają się dziś trzy historie: historia natury, historia człowieka i historia pasterstwa. Owce, które przez wieki były częścią życia tutejszych górali i gospodarzy, ponownie pojawiają się na halach – tym razem jako sprzymierzeńcy przyrodników.

I być może właśnie dlatego ich obecność na Śnieżniku ma symboliczne znaczenie. Góry się zmieniają, zmieniają się ludzie i sposób, w jaki z nich korzystamy. Niektóre tradycje jednak warto przywracać – szczególnie wtedy, gdy okazuje się, że mogą służyć także przyszłości przyrody.

Masyw Śnieżnika pozostaje jednym z najcenniejszych przyrodniczo obszarów Sudetów Wschodnich. Wchodzący w skład Śnieżnickiego Parku Krajobrazowego obszar wyróżnia się bogactwem flory i fauny oraz wyjątkowym krajobrazem górskim. (Dolny Śląsk⁠)

Dlatego następnym razem, gdy na szlaku zobaczymy owce, warto spojrzeć na nie nie tylko jak na sympatycznych mieszkańców gór. To również żywa część historii Śnieżnika – i mały, ale ważny element współczesnej ochrony jego przyrody. 🐑🏔️

źródło: DUW

Radio Gromnik to niezależne radio internetowe, które z ogromnym powodzeniem działa w powiecie strzelińskim, oławskim, kłodzkim i ząbkowickim. Nie brakuje także wieści z innych regionów Dolnego Śląska.

Naszą misją jest dostarczanie słuchaczom najświeższych informacji oraz ciekawych audycji, które przybliżają życie lokalnej społeczności.

Współpracujemy z wieloma artystami, pasjonatami i osobami, które mają ciekawe historie do opowiedzenia. Dzięki temu nasza oferta jest różnorodna i interesująca dla każdego.

Mamy również sportowe patronaty medialne: Strzelinianka Strzelin, Kwarcyt Jeglowa, Faraon Ziębice, Walkirie Ziębice, STS GromBike Intrawer Team Strzelin.

Pobierz darmową aplikację Patronite Audio lub Radio Expert na Google Play i App Store. Jesteśmy dostępni na stronie Radio Garden.

Radio Garden to internetowa aplikacja, która pozwoli wam sprawdzić czego słucha się na świecie. Dzięki niej możecie posłuchać lokalnych rozgłośni z przeróżnych stron świata – do wyboru do koloru.

Reklama lokalna? Nie ma problemu! Nasz adres znajdziesz na naszej stronie internetowej.

Jesteśmy partnerem usługi AudioXi – https://audioxi.pl

Polskie muzyczne premiery gramy dla Was dzięki współpracy z DJ ProMotion – https://djpromotion.com.pl/djraport/category/tylko-polska-muzyka/

Jesteśmy partnerami ZAIKS – od zawsze!

https://www.zaiks.org.pl

Streaming dzięki współpracy z RCS

https://www.rcsworks.com

Przydatne linki: Gdzie nas słuchać?

https://onlineradio.pl/Radio%20Gromnik/

https://radio.garden/listen/radio-gromnik/4BcgIrCD

https://patronite.pl/patrocast/podcasts/8d0cc455-d0c1-42b6-a24d-3cc37857a68f/details

https://www.radioexpert.net/radio-gromnik-online-radio-kaczowice/

Słuchaj Radio Gromnik na swoim Androidzie

https://crystalmissions.com/app/gp/plradio?radio=Radio%20Gromnik

a także iOS  Słuchaj Radio Gromnik na swoim urządzeniu 🙂

https://apps.apple.com/pl/app/daily-tunes/id6757708372?l=pl

radiogromnik.pl