Radio Gromnik / Newsy / Polityka / Mieszkańcy mogą odwołać wójta, burmistrza i prezydenta miasta. Jak działa referendum lokalne?

Mieszkańcy mogą odwołać wójta, burmistrza i prezydenta miasta. Jak działa referendum lokalne?

23 października, 2026

Piotr Moc

Wybory samorządowe nie muszą oznaczać, że mieszkańcy przez całą kadencję nie mają już wpływu na skład lokalnych władz. Polskie prawo przewiduje możliwość odwołania wójta, burmistrza, prezydenta miasta, a także rady gminy lub miasta w drodze referendum. W niedzielę, 25 października 2026 roku, takie głosowania odbędą się w kilku miejscowościach w Polsce.

Referendum – narzędzie demokracji lokalnej

Mieszkańcy wybierają swoich przedstawicieli w wyborach samorządowych, powierzając im zarządzanie gminą lub miastem. Nie oznacza to jednak, że muszą czekać do kolejnych wyborów, jeśli chcą doprowadzić do wcześniejszego zakończenia kadencji władz.

Ustawa o referendum lokalnym umożliwia przeprowadzenie głosowania w sprawie odwołania organu samorządowego przed upływem kadencji. Inicjatywa może wyjść od mieszkańców, a w przypadku referendum dotyczącego wójta, burmistrza lub prezydenta miasta – również od rady gminy w określonych prawem sytuacjach.

Aby rozpocząć procedurę na wniosek mieszkańców, co do zasady trzeba zebrać podpisy poparcia co najmniej 10 proc. uprawnionych do głosowania mieszkańców gminy. Następnie wniosek podlega ustawowej procedurze i weryfikacji.

Gdzie odbędą się referenda 25 października?

Zgodnie z kalendarzem wyborczym na niedzielę 25 października 2026 roku zaplanowano referenda dotyczące odwołania:

Wójta Gminy Rudziniec,
Prezydenta Miasta Częstochowy oraz Rady Miasta Częstochowy,
Burmistrza Olecka,
Wójta Gminy Pakosławice i Rady Gminy,
Burmistrza Brzegu,
Wójta Gminy Podgórzyn na Dolnym Śląsku.

W tym samym dniu odbędą się również wybory przedterminowe w gminie Górowo Iławeckie oraz wybory uzupełniające do rad gmin w Ruji, Jeżowem i gminie Przemyśl.

Nie każde referendum oznacza odwołanie władz

Samo przeprowadzenie głosowania nie przesądza o odwołaniu samorządowca. Znaczenie mają zarówno frekwencja, jak i wynik głosowania.

W przypadku referendum w sprawie odwołania organu samorządowego przed upływem kadencji jego ważność zależy od osiągnięcia ustawowego progu frekwencji. Co do zasady w referendum odwoławczym musi wziąć udział co najmniej 3/5 liczby wyborców, którzy uczestniczyli w wyborze odwoływanego organu. Oznacza to, że wymagany próg jest powiązany z frekwencją w wyborach, a nie z liczbą wszystkich uprawnionych mieszkańców.

Ostateczne rozstrzygnięcie zależy także od odpowiedniego wyniku głosowania. Dopiero ważne referendum, w którym spełnione są ustawowe warunki odwołania, może doprowadzić do zakończenia kadencji przed terminem.

Głos mieszkańców ma znaczenie

Referendum lokalne jest jednym z mechanizmów bezpośredniego udziału obywateli w sprawowaniu władzy. Pozwala mieszkańcom wypowiedzieć się na temat dalszego pełnienia funkcji przez wybrane osoby lub dalszego działania organu stanowiącego.

Jednocześnie procedura referendalna wymaga spełnienia konkretnych warunków prawnych. Dlatego istotne są nie tylko decyzje podejmowane przy urnach, ale również frekwencja i prawidłowe przeprowadzenie głosowania.

Informacje o referendum w gminie Podgórzyn oraz pozostałych głosowaniach można znaleźć w serwisach Państwowej Komisji Wyborczej i Krajowego Biura Wyborczego.

Powodem referendum w gminie Podgórzyn (powiat karkonoski) jest narastający konflikt między częścią Rady Gminy a wójt Anną Kurowską, dotyczący m.in. zarządzania finansami, realizacji inwestycji i sposobu współpracy z radnymi. Bezpośrednią podstawą prawną obecnego referendum było jednak nieudzielenie wójt wotum zaufania za dwa kolejne lata – 2024 i 2025.

O co konkretnie toczy się spór?

Wotum zaufania – rada nie udzieliła wójt wotum zaufania za dwa kolejne lata, co otworzyło drogę do podjęcia uchwały o referendum.

Inwestycje i dofinansowania – krytycy wójt podnoszą m.in. kwestie inwestycji drogowej w Marczycach i wykorzystania przyznanych środków. Wójt przedstawia w tych sprawach odmienną wersję wydarzeń.

Oczyszczalnia ścieków i wodociągi – radni i wójt różnią się w ocenie planowanych rozwiązań, kosztów oraz sposobu prowadzenia inwestycji.

Wydatki gminy – przedmiotem krytyki są m.in. koszty obsługi prawnej i niektórych przedsięwzięć. Wójt broni przyjętych rozwiązań, wskazując na złożoność spraw oraz uwarunkowania finansowe.

Współpraca w samorządzie – spór obejmuje także sposób komunikacji i współdziałania między wójt a częścią radnych.

To już drugie referendum w tej kadencji

W czerwcu 2025 roku odbyło się referendum zainicjowane przez mieszkańców, dotyczące odwołania zarówno wójt, jak i Rady Gminy Podgórzyn. Nie osiągnięto wówczas wymaganej frekwencji, więc głosowanie nie doprowadziło do odwołania władz.

Obecne referendum, wyznaczone na 25 października 2026 roku, dotyczy już tylko odwołania wójt Anny Kurowskiej. Zostało zarządzone na podstawie uchwały rady gminy z 29 lipca 2026 roku.

Ważne rozróżnienie: sporne kwestie dotyczące finansów i inwestycji są zarzutami oraz ocenami przedstawianymi przez strony konfliktu, a nie automatycznie potwierdzonymi nieprawidłowościami. Wójt kwestionuje część zarzutów i przedstawia własne wyjaśnienia. O tym, czy pozostanie na stanowisku, zdecydują mieszkańcy w referendum.