Jeszcze kilka lat temu skrót SLAPP dla większości osób w Polsce brzmiał obco i urzędowo. Dziś coraz częściej pojawia się w debatach o wolności mediów, działalności organizacji społecznych i granicach krytyki w życiu publicznym. Za tym technicznym pojęciem kryje się jednak zjawisko bardzo konkretne: wykorzystywanie prawa nie po to, by dochodzić sprawiedliwości, ale by uciszać niewygodnych ludzi.

Strategiczne pozwy przeciwko uczestnictwu publicznemu (Strategic Lawsuits Against Public Participation) nie muszą kończyć się wygraną w sądzie. Ich siła tkwi gdzie indziej. Wystarczy sam proces – długi, kosztowny, wymagający czasu i pieniędzy. Nawet jeśli dziennikarz, aktywista czy lokalny społecznik ostatecznie wygra sprawę, przez miesiące lub lata będzie musiał poświęcać energię na obronę zamiast na dalszą działalność.

To szczególnie istotne w mediach lokalnych. Wielkie redakcje mają działy prawne i zasoby finansowe. Niewielki portal regionalny, dziennikarz obywatelski czy lokalna fundacja często takich możliwości nie posiadają. Jeden pozew o ochronę dóbr osobistych opiewający na wysoką kwotę może oznaczać nie tylko stres, ale również realne zagrożenie dla dalszego funkcjonowania.

Właśnie dlatego Unia Europejska zdecydowała się stworzyć rozwiązania anty-SLAPP. Polska również rozpoczęła wdrażanie odpowiednich przepisów. W założeniu nowe regulacje mają pozwalać sądom szybciej rozpoznawać sprawy mające charakter nękania procesowego i umożliwiać wcześniejsze oddalanie oczywiście bezzasadnych pozwów.

Brzmi obiecująco. Jednak sama ustawa nie stanie się automatycznie tarczą chroniącą wolność słowa.

Prawo może stworzyć narzędzia, ale to praktyka sądów zadecyduje, czy będą one skuteczne. Pojawia się bowiem pytanie: gdzie przebiega granica między prawem do ochrony dobrego imienia a próbą uciszenia krytyki? Nie każdy pozew przeciwko dziennikarzowi jest przecież nadużyciem. Każdy ma prawo bronić swojej reputacji, jeśli rzeczywiście została naruszona.

Istota problemu polega na odróżnieniu rzeczywistego sporu od procesowej presji. A to wcale nie musi być proste.

W Polsce sprawa ma również szerszy wymiar społeczny. W ostatnich latach debata publiczna stawała się coraz bardziej spolaryzowana. Coraz częściej spory przenoszą się z przestrzeni publicznej do sal sądowych. Proces zaczyna pełnić funkcję argumentu – niekiedy silniejszego niż rzeczowa odpowiedź na krytykę.

Można odnieść wrażenie, że współczesna walka o wolność słowa coraz rzadziej przypomina klasyczną cenzurę znaną z historii. Nikt nie zamyka redakcji dekretami, nie konfiskuje nakładów gazet. Mechanizmy bywają subtelniejsze. Wystarczy pozew, wielostronicowe uzasadnienie i perspektywa wieloletniego postępowania.

Dlatego pytanie o ustawę anty-SLAPP nie dotyczy wyłącznie prawników. Dotyczy jakości demokracji. Bo wolność słowa nie jest sprawdzana wtedy, gdy wszyscy się zgadzają. Jej prawdziwy test zaczyna się w momencie, gdy ktoś mówi coś niewygodnego.

I właśnie wtedy okaże się, czy nowe przepisy w Polsce staną się rzeczywistą ochroną debaty publicznej, czy jedynie kolejnym dobrze brzmiącym zapisem w Dzienniku Ustaw.

SLAPP (ang. Strategic Lawsuit Against Public Participation) oznacza strategiczne pozwy lub postępowania mające nie tyle wygrać spór, co wywołać efekt zastraszenia — np. wobec dziennikarzy, aktywistów, organizacji społecznych czy osób krytykujących działania władz lub firm.  

Stan prawny w Polsce na dziś wygląda następująco:

1. Polska jest w trakcie wdrażania przepisów anty-SLAPP
Unia Europejska przyjęła dyrektywę zobowiązującą państwa członkowskie do wprowadzenia mechanizmów ochronnych. Termin wdrożenia upłynął 7 maja 2026 r.  

2. W Polsce procedowana jest ustawa anty-SLAPP
Sejm przyjął ustawę określaną jako „ustawa o szczególnych środkach ochrony osób uczestniczących w debacie publicznej”. Jej celem jest przeciwdziałanie wykorzystywaniu procesów cywilnych do tłumienia debaty publicznej.  

3. Główne rozwiązania przewidziane w projekcie
Projekt zakłada m.in.:

• możliwość szybkiego oddalenia oczywiście bezzasadnego pozwu,
• uznanie niektórych działań za nadużycie prawa procesowego,
• obciążenie inicjującego postępowanie dodatkowymi kosztami,
• sankcje finansowe wobec osób nadużywających pozwów,
• ochronę obejmującą nie tylko sprawy transgraniczne, ale także krajowe (co jest szersze niż minimum unijne).  

4. Nadal istnieją spory wokół projektu
Część prawników, organizacji społecznych i środowisk medialnych uważa, że przepisy są krokiem naprzód, ale wskazuje na problemy:

• niejasne pojęcie „debaty publicznej”,
• ograniczoną ochronę wobec niektórych postępowań (np. karnych),
• ryzyko nierównej interpretacji przez sądy.  

W praktyce dla mediów i organizacji społecznych oznacza to, że Polska przechodzi od stanu, w którym obrona przed SLAPP opierała się głównie na ogólnych przepisach procedury cywilnej, do modelu ze specjalnymi narzędziami ochronnymi.

Najważniejsze zapisy przyjętej przez Sejm ustawy anty-SLAPP dotyczącej ochrony uczestników debaty publicznej obejmują:  

1. Wczesne oddalenie pozwu
Sąd otrzymuje możliwość szybszego zakończenia postępowania, jeśli uzna, że pozew jest oczywiście bezzasadny lub ma charakter zastraszający. Celem jest uniknięcie wieloletniego procesu prowadzonego wyłącznie po to, by wywierać presję na pozwanego.  

2. Rozpoznawanie cech pozwu typu SLAPP
Przy ocenie sprawy sąd może analizować okoliczności wskazujące na nadużycie prawa, między innymi:

• nieproporcjonalnie wysokie żądania finansowe,
• składanie wielu podobnych pozwów,
• działania wskazujące na zastraszanie lub nękanie,
• prowadzenie postępowania w złej wierze.  

3. Sankcje wobec osoby nadużywającej prawa
Jeżeli sąd uzna, że pozew miał charakter SLAPP, może zastosować dodatkowe konsekwencje wobec powoda. W przyjętej przez Sejm wersji pojawia się możliwość nałożenia wysokiej grzywny — nawet do 100-krotności minimalnego wynagrodzenia.  

4. Zwrot pełnych kosztów procesu
Pozwany, który stał się celem nękającego pozwu, może uzyskać szerszą rekompensatę kosztów prowadzenia obrony.  

5. Ochrona osób uczestniczących w debacie publicznej
Przepisy mają obejmować przede wszystkim osoby zabierające głos w sprawach istotnych społecznie:

• dziennikarzy,
• aktywistów,
• organizacje społeczne,
• sygnalistów,
• osoby publikujące informacje w interesie publicznym.  

6. Rozszerzenie ponad minimum wymagane przez Unię Europejską
Projekt wychodzi poza samą dyrektywę UE – ochrona ma obejmować nie tylko sprawy transgraniczne, lecz również postępowania krajowe.  

Jednocześnie część ekspertów wskazuje, że nadal pozostają wątpliwości: czym dokładnie jest „debata publiczna”, czy przepisy obejmą wszystkie formy nacisku procesowego oraz jak szeroko sądy będą interpretowały nowe regulacje.

Najczęściej adresatami pozwów typu SLAPP są dziennikarze, aktywiści społeczni, organizacje pozarządowe, sygnaliści, a także lokalne media – takie jak portal informacyjny czy radio lokalne. To właśnie mniejsze redakcje często znajdują się w szczególnie trudnej sytuacji, ponieważ dysponują ograniczonym zapleczem finansowym i prawnym. Nawet jeśli publikowany materiał został przygotowany rzetelnie, wielomiesięczny lub wieloletni proces może oznaczać poważne obciążenie organizacyjne i finansowe. Istotą problemu jest fakt, że skuteczność pozwów typu SLAPP często nie wynika z ich siły prawnej, lecz z ciężaru samego postępowania – kosztów, czasu oraz presji psychologicznej, jaką wywołują.

Radio Gromnik to niezależne radio internetowe, które z ogromnym powodzeniem działa w powiecie strzelińskim, oławskim, kłodzkim i ząbkowickim. Nie brakuje także wieści z innych regionów Dolnego Śląska.

Naszą misją jest dostarczanie słuchaczom najświeższych informacji oraz ciekawych audycji, które przybliżają życie lokalnej społeczności.

Współpracujemy z wieloma artystami, pasjonatami i osobami, które mają ciekawe historie do opowiedzenia. Dzięki temu nasza oferta jest różnorodna i interesująca dla każdego.

Mamy również sportowe patronaty medialne: Strzelinianka Strzelin, Kwarcyt Jeglowa, Faraon Ziębice, Walkirie Ziębice, STS GromBike Intrawer Team Strzelin.

Pobierz darmową aplikację Patronite Audio lub Radio Expert na Google Play i App Store. Jesteśmy dostępni na stronie Radio Garden.

Radio Garden to internetowa aplikacja, która pozwoli wam sprawdzić czego słucha się na świecie. Dzięki niej możecie posłuchać lokalnych rozgłośni z przeróżnych stron świata – do wyboru do koloru.

Reklama lokalna? Nie ma problemu! Nasz adres znajdziesz na naszej stronie internetowej.

Jesteśmy partnerem usługi AudioXi – https://audioxi.pl

Polskie muzyczne premiery gramy dla Was dzięki współpracy z DJ ProMotion – https://djpromotion.com.pl/djraport/category/tylko-polska-muzyka/

Przydatne linki: Gdzie nas słuchać?

https://onlineradio.pl/Radio%20Gromnik/

https://radio.garden/listen/radio-gromnik/4BcgIrCD

https://patronite.pl/patrocast/podcasts/8d0cc455-d0c1-42b6-a24d-3cc37857a68f/details

https://www.radioexpert.net/radio-gromnik-online-radio-kaczowice/

Słuchaj Radio Gromnik na swoim Androidzie

https://crystalmissions.com/app/gp/plradio?radio=Radio%20Gromnik

a także iOS

https://apps.apple.com/pl/app/daily-tunes/id6757708372?l=pl

radiogromnik.pl