13 maja 1981 roku na placu św. Piotra w Watykanie doszło do jednego z najbardziej dramatycznych wydarzeń XX wieku – zamachu na życie Jan Paweł II.

fot. Archiwum IPN

Przez lata wokół tego wydarzenia narosło wiele teorii, hipotez i politycznych interpretacji. Jedne opierały się na śledztwach i dokumentach sądowych, inne na relacjach świadków, analizach wywiadowczych czy sensacyjnych publikacjach. Po 45 latach warto oddzielić fakty od spekulacji.

13 maja 1981 – dzień, który wstrząsnął światem

Było środowe popołudnie. Około godziny 17:17 papież Jan Paweł II, jak co tydzień, przemierzał plac św. Piotra w otwartym papamobile, witając wiernych. W pewnym momencie padły strzały. Papież osunął się w ramiona swojego sekretarza ks. Stanisława Dziwisza.

Napastnikiem był turecki zamachowiec Mehmet Ali Ağca, który z bliskiej odległości oddał kilka strzałów z pistoletu Browning 9 mm. Dwie kule trafiły Ojca Świętego – jedna przeszła przez jamę brzuszną, druga uszkodziła rękę. Ranne zostały również dwie osoby znajdujące się w tłumie. Ağca został natychmiast obezwładniony i zatrzymany przez służby bezpieczeństwa oraz osoby obecne na placu.  

Czy zamachowców było kilku?

To pytanie powraca regularnie od dziesięcioleci.

Oficjalne włoskie śledztwo i proces wskazały bezpośredniego strzelca – Alego Ağcę. Jednak już w pierwszych latach po zamachu pojawiły się hipotezy o możliwych wspólnikach, tzw. „bułgarskim śladzie”, a nawet o udziale służb specjalnych państw bloku wschodniego.

Ali Ağca wielokrotnie zmieniał swoje zeznania, podając sprzeczne wersje wydarzeń. Raz mówił o wspólnikach, innym razem zaprzeczał wcześniejszym słowom. Ta nieprzewidywalność sprawiła, że część śledczych i historyków uznała go za niewiarygodne źródło.

W procesach dotyczących rzekomego międzynarodowego spisku nie przedstawiono ostatecznie rozstrzygających dowodów potwierdzających udział innych osób w samym akcie strzelania.

 

Pojawiające się współcześnie twierdzenia o „strzałach z różnych kierunków” czy o „kilku jednoczesnych strzelcach” są obecne w niektórych publikacjach i hipotezach badaczy, jednak nie zostały oficjalnie potwierdzone przez prawomocne ustalenia włoskiego wymiaru sprawiedliwości.

Walka o życie

Ranny papież został przewieziony do rzymskiej Polikliniki Gemelli. Operacja trwała ponad pięć godzin. Lekarze później podkreślali, że milimetry dzieliły Jana Pawła II od śmierci – kule ominęły najważniejsze narządy i tętnice.

W ratowanie papieża zaangażowany był prof. Gabriel Turowski, który wspominał później dramatyczną walkę o stabilizację stanu pacjenta.

Link do archiwalnego nagrania głosu Ojca Świętego

https://www.facebook.com/share/v/1Q2e185huj/?mibextid=wwXIfr

Dla milionów ludzi na świecie wiadomość o zamachu była szokiem. Telewizje przerywały programy, a wierni modlili się na całym świecie o życie polskiego papieża.

Przebaczenie, które poruszyło świat

Jednym z najbardziej symbolicznych momentów tej historii było spotkanie św. Jana Pawła II z Alim Ağcą w więzieniu Rebibbia w 1983 roku. Papież rozmawiał ze swoim niedoszłym zabójcą w cztery oczy i publicznie mu wybaczył.

Ten gest stał się jednym z najmocniejszych symboli pontyfikatu Jana Pawła II – połączeniem odwagi, wiary i chrześcijańskiego miłosierdzia.

Fatima i duchowa interpretacja zamachu

Sam Jan Paweł II był przekonany, że jego ocalenie nie było przypadkiem. Zamach miał miejsce dokładnie 13 maja – w rocznicę pierwszego objawienia fatimskiego z 1917 roku. Papież później mówił, że „jedna ręka strzelała, a inna prowadziła kulę”.

Jedną z kul wyjętych z jego ciała umieszczono później w koronie Matki Bożej Fatimskiej w Portugalii – jako znak wdzięczności za ocalenie.  

Fotografie, które przeszły do historii

Szczególne miejsce w pamięci świata zajmują zdjęcia wykonane przez papieskiego fotografa Arturo Mari. To jego fotografie z dramatycznych chwil na placu św. Piotra stały się jednym z najważniejszych wizualnych świadectw zamachu.

Co dziś wiemy na pewno?

Historyczne fakty są następujące:

• 13 maja 1981 roku doszło do zamachu na Jana Pawła II na placu św. Piotra;
• bezpośrednim sprawcą strzelającym był Mehmet Ali Ağca;
• papież został ciężko ranny, ale przeżył dzięki natychmiastowej operacji;
• przez kolejne lata badano możliwe polityczne tło zamachu, jednak wiele teorii nigdy nie zostało ostatecznie udowodnionych;
• Jan Paweł II publicznie przebaczył swojemu zamachowcowi.

Zamach na papieża Polaka pozostaje nie tylko jednym z najbardziej zagadkowych epizodów zimnej wojny, ale również jednym z najbardziej symbolicznych momentów współczesnej historii Kościoła i Polski.

Było pogodne popołudnie, środa 13 maja 1981 r. Odkryty papamobile drugi raz okrążał Plac św. Piotra. Zatrzymał się, a Jan Paweł II nie potrafił odmówić sobie serdeczności wobec zgromadzonych. Przywitał się z małą dziewczynką. Chwilę później rozległy się strzały.

Zamachowca pochwycili wierni, a watykańska ochrona oddała go w ręce policji. W tym czasie papież został już dowieziony do kliniki Gemelli, gdzie rozpoczęto trwającą sześć godzin operację ratującą życie. Jedna z kul przeszła przez brzuch, ale szczęśliwi ominęła aortę, nie naruszyła też kręgosłupa. Druga zraniła Ojca Świętego w dłoń i, prawdopodobnie rykoszetując, w ramię.

Turecki zamachowiec

Policja starała się poznać tożsamość ujętego mężczyzny. Dość szybko ustalono, że to Mehmet Ali Ağca, zbiegły z więzienia turecki terrorysta. Kolejne lata miały z wolna odkrywać skomplikowany mechanizm przygotowań do zamachu, których ostatnia faza zaczęła się 10 maja w Rzymie.

Ağca urodził się nieopodal Malatyi w Turcji. Po ukończeniu szkoły średniej rozpoczął w Ankarze studia na dwóch kierunkach: pedagogice i geografii ekonomiczno-historycznej. Nie ukończył ich jednak, szybko związał się z Ruchem Wyzwolenia Narodu Tureckiego (RWNT) – lewicową organizacją terrorystyczną. Jako jej przedstawiciel przeszedł w Syrii szkolenie terrorystyczne. Nie bez znaczenia był fakt, że RWNT miał powiązania z bułgarską i sowiecką bezpieką. Z kolei szkolenie w Syrii prowadzili specjaliści z NRD, a prawdopodobnie także Bułgarii.

Zachęcamy do przeczytania wywiadów z autorami książki „Agca nie był sam. Wokół udziału komunistycznych służb specjalnych w zamachu na Jana Pawła II” prokuratorem IPN Michałem Skwarą i dr. Andrzejem Grajewskim:

Operacja „Papież”

Po zamachu na Jana Pawła II służby komunistyczne fałszowały dokumenty i wysyłały pogróżki do włoskich śledczych, by skierować sprawę na ślepy tor – mówił w 2016 roku prokurator Michał Skwara, współautor książki „Agca nie był sam”, w rozmowie z Jakubem Gołębiewskim.

Czy z zeznań i dokumentów zgromadzonych w czasie śledztwa IPN dowiadujemy się o wydarzeniach, które można uznać za działania komunistycznych służb w ramach operacji „Papież” („Operation Papst”)?

W tej operacji chodziło o zacieranie śladów po zamachu na papieża Jana Pawła II. Wiemy, że zaangażowane w ten proceder były służby bułgarskie, wschodnioniemieckie i sowieckie. Dowodem na to jest informacja, która pochodzi z dokumentów pozyskanych na potrzeby naszego śledztwa z Bułgarii. Działania bezpieki bułgarskiej były inspirowane i kontrolowane przez Rosjan. W toku śledztwa pozyskaliśmy także zbiór dokumentów, z których wynika, że Siergiej Antonow, Bułgar współoskarżony wraz z Alim Ağcą w drugim procesie rzymskim o udział w zamachu na papieża, był tajnym współpracownikiem wywiadu bułgarskiego. Mamy numer rejestracyjny i pseudonim Antonowa jako tajnego współpracownika.

Do jakich jeszcze nowych dokumentów udało się dotrzeć dzięki prowadzonemu śledztwu?

W toku śledztwa IPN pozyskaliśmy głównie dokumenty z archiwum STASI, które pokazują aktywność służb wschodnioniemieckich. Otrzymaliśmy materiały świadczące o agenturalności Siergieja Antonowa, dokumenty dotyczące operacji „Papież” oraz dokumenty przedstawicieli wywiadu bułgarskiego w Moskwie z kwietnia 1981 roku. Materiały te wskazują m.in. na to, że powołano specjalny zespół prawników, który miał przeciwdziałać oskarżeniom kierowanym przeciwko Bułgarom w trakcie śledztwa włoskiego. W tych dokumentach mamy też informacje na temat Bułgara Jordana Ormankowa, który został dopuszczony do czynności śledczych z Alim Ağcą. Jest pokazana jego prawdziwa rola jako funkcjonariusza bułgarskiej bezpieki. Informacje o nim znajdujemy również w dokumentach niemieckich – w marcu 1983 roku spotykał się on z przedstawicielami wywiadu wschodnioniemieckiego i wschodnioniemieckiej służby śledczej w Berlinie. To, że dopuszczono Ormankowa do Ağcy, że prowadzący włoskie śledztwo sędzia Ilario Martella się na to zgodził, jest zaskakujące. Ormankow występuje we włoskim procesie jako organ procesowy, tzn. zapewniono mu dostęp do materiałów śledztwa. Z drugiej strony jest to pułkownik bezpieki bułgarskiej, który działa w porozumieniu z wywiadami bułgarskim i wschodnioniemieckim oraz ze wschodnioniemiecką policją polityczną. Z pozyskanych przez nas dokumentów bułgarskich wynika również, że alibi trzech najważniejszych Bułgarów, których objęło włoskie postępowanie – Todora Ajwazowa, Żeliu Wasiliewa i Siergieja Antonowa – dotyczące udziału w przygotowaniach do zamachu jest nie do utrzymania. Wszyscy byli pracownikami ambasady Bułgarii w Rzymie i mogli się spotykać z Ağcą w podanym przez niego miejscu i czasie.

Wiele wskazuje na to, że w zamach na Jana Pawła II były zaangażowane tajne służby Bułgarii i innych państw komunistycznych – mówi dr Andrzej Grajewski, współautor książki „Agca nie był sam”, w rozmowie z Jakubem Gołębiewskim. Powstały w roku 2016 wywiad prezentuje wiedzę, także i dziś zasługując na uwagę.

Jakie nowe dokumenty i informacje wyjaśniające sprawę zamachu na papieża 13 maja 1981 roku zawiera książka „Agca nie był sam. Wokół udziału komunistycznych służb specjalnych w zamachu na Jana Pawła II”?

W poprzednim tomie – publikacji „«Papież musiał zginąć». Wyjaśnienia Ali Agcy” – przedstawiliśmy przede wszystkim źródła ze śledztwa prowadzonego we Włoszech w latach osiemdziesiątych. Były to dokumenty sądowe i protokoły przesłuchań Agcy. Nowa książka jest zapisem naszej całej obecnej wiedzy. Nie tylko na temat zamachu na życie Jana Pawła II, lecz także okoliczności kolejnych śledztw prowadzonych przez włoski wymiar sprawiedliwości. Udało się dotrzeć do ważnych dla nas nowych świadków i istotnych ustaleń. Dzięki śledztwu IPN, prowadzonemu w Oddziałowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w Katowicach, zyskaliśmy wiedzę o działaniach służb komunistycznych w tej sprawie. Wiele materiałów przebadaliśmy na nowo, inne po raz pierwszy zostały włączone do śledztwa. Są to dokumenty służb bułgarskich i Ministerstwa Bezpieczeństwa Państwowego NRD, czyli Stasi, a także protokoły przesłuchań najważniejszych świadków, m.in. funkcjonariuszy wywiadu wschodnioniemieckiego. Nasza książka składa się z dwóch części: postanowienia o umorzeniu śledztwa, napisanego przez prokuratora Michała Skwarę z Oddziałowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w Katowicach, i mojego opracowania. Prokurator przedstawia stan wiedzy, którą udało się zebrać w toku postępowania; w moim tekście analizuję zebrany materiał.

►Czytaj całość na portalu przystanekhistoria.pl

źródło: IPN

Radio Gromnik to niezależne radio internetowe, które z ogromnym powodzeniem działa w powiecie strzelińskim, oławskim, kłodzkim i ząbkowickim. Nie brakuje także wieści z innych regionów Dolnego Śląska.

Naszą misją jest dostarczanie słuchaczom najświeższych informacji oraz ciekawych audycji, które przybliżają życie lokalnej społeczności.

Współpracujemy z wieloma artystami, pasjonatami i osobami, które mają ciekawe historie do opowiedzenia. Dzięki temu nasza oferta jest różnorodna i interesująca dla każdego.

Pobierz darmową aplikację Patronite Audio lub Radio Expert na Google Play i App Store. Jesteśmy dostępni na stronie Radio Garden.

Radio Garden to internetowa aplikacja, która pozwoli wam sprawdzić czego słucha się na świecie. Dzięki niej możecie posłuchać lokalnych rozgłośni z przeróżnych stron świata – do wyboru do koloru.

Reklama lokalna? Nie ma problemu! Nasz adres znajdziesz na naszej stronie internetowej.

Jesteśmy partnerem usługi AudioXi – https://audioxi.pl

Polskie muzyczne premiery gramy dla Was dzięki współpracy z DJ ProMotion – https://djpromotion.com.pl/djraport/category/tylko-polska-muzyka/

Przydatne linki: Gdzie nas słuchać?

https://onlineradio.pl/Radio%20Gromnik/

https://radio.garden/listen/radio-gromnik/4BcgIrCD

https://patronite.pl/patrocast/podcasts/8d0cc455-d0c1-42b6-a24d-3cc37857a68f/details

https://www.radioexpert.net/radio-gromnik-online-radio-kaczowice/

Słuchaj Radio Gromnik na swoim Androidzie

https://crystalmissions.com/app/gp/plradio?radio=Radio%20Gromni

a także iOS

https://apps.apple.com/pl/app/daily-tunes/id6757708372?l=pl

radiogromnik.pl