Pszczelarstwo na Dolnym Śląsku, w tym w okolicach Kamieńca Ząbkowickiego, ma bardzo długą i bogatą tradycję – sięga co najmniej średniowiecza, a w niektórych aspektach nawet czasów pogańskich Słowian i wcześniejszych ludów.

Kluczowe fakty o historii i tradycjach pszczelarskich w tym regionie:

1. Bartnictwo (pszczelarstwo leśne) w średniowieczu i wczesnej nowożytności

•  Przedgórze Sudeckie i same Sudety (w tym okolice Kamieńca Ząbkowickiego, Złotego Stoku, Paczkowa, Barda) były jednym z najważniejszych ośrodków bartnictwa w całym dawnym Śląsku.

•  Pszczoły mieszkały w barciach – dziuplach wydrążonych wysoko w drzewach (głównie sosnach i dębach).

•  Bartnicy mieli własne cechy, prawa bartne, znaki własnościowe wycinane na drzewach („znaki bartne”). Na ziemi ząbkowickiej i otmuchowsko-paczkowskiej zachowało się wyjątkowo dużo tych znaków do dziś (np. w lasach koło Sosnowej, Przyłęku czy Starczówka).

•  Najstarsze dokumenty dotyczące bartnictwa w okolicy to XIV–XV w. (np. księgi ławnicze Nysy i Paczkowa wymieniają bartników z wsi pod Kamieńcem).

2. Przejście od bartnictwa do ulowego (XVII–XIX w.)

•  W XVIII w., zwłaszcza po wojnach śląskich i przejęciu regionu przez Prusy, zaczęto masowo wycinać barcie i przenosić pszczoły do uli kłodowych, a potem figuralnych i słomianych (tzw. „kószek”) i drewnianych.

•  W okolicach Kamieńca Ząbkowickiego, Topoli, Suszki i Doboszowic popularne były właśnie piękne, rzeźbione ule figuralne (postacie świętych, żołnierzy, diabłów, zwierząt). Część z nich zachowała się do dziś w muzeach (m.in. w Henrykowie, Nysie i we Wrocławiu).

3. XIX–XX wiek – rozkwit nowoczesnego pszczelarstwa

•  W 1868 r. powstało Śląskie Towarzystwo Pszczelarskie z siedzibą we Wrocławiu, ale bardzo aktywne koło miało w Ząbkowicach Śląskich i Kamieńcu Ząbkowickim.

•  W okresie międzywojennym (lata 20.–30. XX w.) ziemia ząbkowicka była jednym z najgęściej „opszczelonych” regionów Niemiec – na 1 km² przypadało średnio 8–12 rodzin pszczelich.

•  Duże znaczenie miały lokalne pożytki: gryka (bardzo dużo uprawiano w okolicach Kamieńca, Byczenia, Ożar), lipy, akacja (robinia), wrzosy na Pogórzu Złotostockim.

4. Tradycje ludowe i religijne związane z pszczołami w regionie

•  Św. Ambroży (patron pszczół) i św. Walenty byli szczególnie czczeni. W wielu wsiach (np. Pomianów Górny, Sosnowa) stały kapliczki z figurami tych świętych otoczone ulami.

•  Do dziś w niektórych gospodarstwach w okolicach Kamieńca przykleja się w Wielką Sobotę wosk z paschału do ula „żeby pszczoły się dobrze roiły”.

•  Stara sudecka przyśpiewka bartnicza: „Bartnik po drzewie się drapie, a pszczoła miodek daje…”

5. Współczesność

•  Rejon Kamieńca Ząbkowickiego, Złotego Stoku i Paczkowa nadal należy do najsilniejszych pszczelarsko obszarów Dolnego Śląska.

•  Działa tu bardzo aktywne Koło Pszczelarzy Kamieniec Ząbkowicki (jedno z najstarszych na Dolnym Śląsku – założone już w 1908 r.).

•  Co roku w sierpniu/wrześniu w Kamieńcu lub pobliskim Topoli organizowane jest Święto Miodu Ziemi Ząbkowickiej.

Podsumowując: okolice Kamieńca Ząbkowickiego to prawdziwa „stolica dolnośląskiego bartnictwa” – mało który region w Polsce ma tak dobrze udokumentowaną, ciągłą, ponad 700-letnią tradycję pszczelarską i tak dużo materialnych zabytków (stare ule, znaki bartne, kapliczki).

Odkryj Kamienieckie Złoto!

Już 14 grudnia 2025 r. zapraszamy Was na wyjątkowe spotkanie z fascynującym światem pszczół!

Wspólnie zerkniemy do ula, zobaczymy, jak powstaje miód, jak wygląda praca pszczelarza i dowiemy się, dlaczego te małe owady mają tak wielkie znaczenie dla naszego życia i środowiska.

Garść wiedzy w połączeniu z degustacją lokalnych produktów stworzą wyjątkowo słodką atmosferę!  To świetna okazja, by poznać tajemnice pszczół, dotknąć tradycji i poczuć klimat pracy, która łączy pokolenia.

Przyjdźcie i pozwólcie pszczołom opowiedzieć swoją historię!

Radio Gromnik to niezależne radio internetowe, które z powodzeniem działa w powiecie strzelińskim, oławskim, kłodzkim i ząbkowickim. Naszą misją jest dostarczanie słuchaczom najświeższych informacji oraz ciekawych audycji, które przybliżają życie lokalnej społeczności. Współpracujemy z wieloma artystami, pasjonatami i osobami, które mają ciekawe historie do opowiedzenia. Dzięki temu nasza oferta jest różnorodna i interesująca dla każdego. Pobierz darmową aplikację Patronite Audio lub Radio Expert na Google Play i App Store. Jesteśmy dostępni na stronie Radio Garden. Radio Garden to internetowa aplikacja, która pozwoli wam sprawdzić czego słucha się na świecie. Dzięki niej możecie posłuchać lokalnych rozgłośni z przeróżnych stron świata – do wyboru do koloru.

Przydatne linki: Gdzie nas słuchać?

https://onlineradio.pl/Radio%20Gromnik/

https://radio.garden/listen/radio-gromnik/4BcgIrCD

https://patronite.pl/patrocast/podcasts/8d0cc455-d0c1-42b6-a24d-3cc37857a68f/details

https://www.radioexpert.net/radio-gromnik-online-radio-kaczowice/

radiogromnik.pl