„Czas Apokalipsy” – wprowadzenie stanu wojennego w Polsce

Ranek 13 grudnia zaskakiwał. Milczały telefony, z radia płynęła muzyka poważna. W telewizji zamiast „Teleranka” nadano wielokrotnie powtarzane przemówienie gen. Wojciecha Jaruzelskiego, który stanął na czele niesławnej Wojskowej Rady Ocalenia Narodowego. Jego zdaniem:
„Ojczyzna nasza znalazła się nad przepaścią. Dorobek wielu pokoleń, wzniesiony z popiołów polski dom, ulega ruinie. Struktury państwa przestają działać”.

13 grudnia 1981 r. o godz. 6 rano Polskie Radio nadało wystąpienie gen. Wojciecha Jaruzelskiego, w którym informował on Polaków o wprowadzeniu stanu wojennego na terenie całego kraju. Tym sposobem złamano nadzieje milionów Polaków i na wiele lat odsunięto szansę na demokratyczne przemiany. Stan wojenny przyniósł tysiącom osób i ich rodzinom cierpienie – izolację w ośrodkach internowania, uwięzienie, pozbawienie pracy. Dziesiątki niewinnych straciły życie.

Wprowadzenie stanu wojennego stało w sprzeczności z obowiązującą konstytucją, zgodnie z którą możliwe było jedynie ogłoszenie stanu wyjątkowego. Władzę w Polsce przejęła w swe ręce tajemnicza Wojskowa Rada Ocalenia Narodowego, wkrótce przezwana przez ulicę „Wroną”. Zadaniem rady miało być administrowanie krajem w czasie obowiązywania stanu wojennego. W istocie jej znaczenie było głównie propagandowe.

Społeczeństwu narzucono szereg rygorów, takich jak:
▪️ godzina milicyjna
▪️ zakaz zgromadzeń
▪️ zawieszenie działalności stowarzyszeń, związków, mogła działać jedynie dominująca partia – PZPR.
▪️ zmilitaryzowano szereg kluczowych zakładów pracy
▪️ w sądownictwie wprowadzono tryb doraźny, w którym obowiązywały zaostrzone kary – do kary śmierci włącznie

Aresztowania, procesy i internowanie nie wyczerpywały arsenału represji. Tysiące osób, uczestników strajków i demonstracji, zostało pobitych. Dziesiątki tysięcy skazano na grzywny lub kary aresztu na podstawie orzeczeń kolegiów do spraw wykroczeń. Kilka tysięcy działaczy „Solidarności” zostało zmuszonych do opuszczenia kraju. Liczby osób zwolnionych z pracy i pozbawionych stanowisk z przyczyn politycznych nie sposób ustalić.

Dowiedz się więcej o wprowadzeniu stanu wojennego w Polsce➡ https://tinyurl.com/mub7ma8u

Na słynnej fotografii autorstwa Chrisa Niedenthala wojskowy transporter opancerzony stoi przed warszawskim kinem Moskwa, w którym wyświetlano film Francisa Forda Coppoli „Czas Apokalipsy”. Wykonane 14 grudnia 1981 r. zdjęcie stało się jednym z symboli stanu wojennego w Polsce.

Źródło: IPN

Stan wojenny w Polsce (1981–1983) na Dolnym Śląsku

Stan wojenny został wprowadzony w całej Polsce w nocy z 12 na 13 grudnia 1981 r. przez gen. Wojciecha Jaruzelskiego i Wojskową Radę Ocalenia Narodowego (WRON). Na Dolnym Śląsku, regionie o silnych strukturach NSZZ „Solidarność”, wywołał on znaczną falę oporu społecznego, co sprawiło, że Wrocław i okolice nazywano „Twierdzą Wrocław”. Region wyróżniał się dużą liczbą strajków, aktywnością podziemną i późniejszymi manifestacjami.

Początek i pierwsze reakcje (grudzień 1981)

– W nocy z 12 na 13 grudnia 1981 r. przeprowadzono masowe internowania działaczy opozycji. Na Dolnym Śląsku internowano niemal 600 osób (w całej Polsce ok. 9736).
– Przewodniczący Zarządu Regionu Dolny Śląsk NSZZ „Solidarność” Władysław Frasyniuk uniknął aresztowania (uciekł z pociągu dzięki ostrzeżeniu kolejarzy) i już 13 grudnia utworzył Regionalny Komitet Strajkowy (RKS), koordynujący protesty.
– W regionie strajkowało ok. 36–84 zakładów pracy (w zależności od źródeł), w tym duże przedsiębiorstwa jak PAFAWAG, Dolmel, Mostostal, Hutmen czy Fadroma we Wrocławiu. Łącznie w protestach mogło uczestniczyć nawet 43 tys. osób.
– Największy górniczy protest: strajk w Zakładach Górniczych „Rudna” w Polkowicach (14–17 grudnia 1981 r.), jeden z najdłuższych i najbardziej zorganizowanych w Zagłębiu Miedziowym.
– Inne strajki: w Legnicy (Zakłady Mechaniczne „Legmet”), Lubinie (Dolnośląska Fabryka Instrumentów Lutniczych – pacyfikacja z użyciem armatek wodnych i gazu), Głogowie czy Wałbrzychu.
– Kluczowe wydarzenie: uratowanie funduszy „Solidarności” – skarbnik regionu Józef Pinior wypłacił przed stanem wojennym ok. 80 mln zł z konta związku i przekazał je m.in. kard. Henrykowi Gulbinowiczowi, co umożliwiło finansowanie podziemia (temat filmu „80 milionów”).

Opór i represje

Dolny Śląsk był jednym z bastionów oporu: szybkie przejście „Solidarności” do podziemia, wydawanie pism (np. „Z dnia na dzień”), kolportaż ulotek.
– Powstały organizacje jak Solidarność Walcząca (założona latem 1982 r. przez Kornela Morawieckiego we Wrocławiu) – radykalna, wzywająca do obalenia komunizmu.
– Represje: militaryzacja zakładów, aresztowania, pacyfikacje strajków przez ZOMO i wojsko. Ośrodki internowania m.in. we Wrocławiu, Głogowie, Kamiennej Górze i Świdnicy.

Późniejsze wydarzenia
– 1982 r.: liczne manifestacje uliczne, największa w Polsce – 31 sierpnia 1982 r. we Wrocławiu (tłumy na ulicach, starcia z ZOMO).
– Tragiczne wydarzenia w Lubinie: 31 sierpnia 1982 r. podczas manifestacji milicja otworzyła ogień, zabijając 3 osoby (zbrodnia lubińska, śledztwo IPN).

Stan wojenny zawieszono 31 grudnia 1982 r., a zniesiono 22 lipca 1983 r. Na Dolnym Śląsku pozostawił trwały ślad silnego oporu społecznego, który przyczynił się do przetrwania idei „Solidarności” w podziemiu. Region ten był jednym z najbardziej aktywnych w walce z reżimem komunistycznym.

Solidarność Walcząca i Kornel Morawiecki

Solidarność Walcząca (SW) była jedną z najbardziej radykalnych organizacji opozycyjnych w okresie stanu wojennego w Polsce (1981–1983) i późniejszych latach PRL. Powstała we665 we Wrocławiu jako odłam NSZZ „Solidarność”, odrzucając wszelkie kompromisy z władzami komunistycznymi. Jej celem było pełne obalenie systemu komunistycznego, odzyskanie niepodległości Polski i rozbicie imperium sowieckiego, bez negocjacji czy porozumień.

Kornel Morawiecki – założyciel i lider

– Urodzony 3 maja 1941 r. w Warszawie, fizyk, wykładowca akademicki na Uniwersytecie Wrocławskim.
– Pochodził z rodziny o tradycjach niepodległościowych (ojciec w AK).
– Działacz opozycji od lat 60.: uczestnik wydarzeń marcowych 1968 r., kolporter ulotek.
– W 1980–1981 współorganizator „Solidarności” na Dolnym Śląsku.
– Po stanie wojennym ukrywał się przez ponad 6 lat (jeden z najdłużej poszukiwanych opozycjonistów).
– Przewodniczący SW do 1990 r., główny ideolog – postulował bezkompromisową walkę, odrzucenie Okrągłego Stołu i negocjacji z komunistami.
– Aresztowany 9 listopada 1987 r., w 1988 r. zmuszony do wyjazdu za granicę, ale szybko wrócił.
– Zmarł 30 września 2019 r. Ojciec premiera Mateusza Morawieckiego.

Historia Radia Solidarność

Radio Solidarność (zwane też Radio „S”) było podziemną, niezależną rozgłośnią radiową działającą w okresie stanu wojennego i później w PRL (1982–1989). Stanowiło jeden z najważniejszych elementów oporu przeciwko komunistycznej propagandzie, przełamując monopol informacyjny władz. Było fenomenem na skalę bloku wschodniego – nigdzie indziej nie działała tak długo i na taką skalę.

Pomysł niezależnego radia zrodził się jeszcze w okresie karnawału „Solidarności” (1980–1981). W Gdańsku działały Radiowe Agencje „Solidarność”, na Mazowszu i Dolnym Śląsku przygotowywano audycje dla radiowęzłów zakładowych. Po wprowadzeniu stanu wojennego (13 grudnia 1981) radiofonia solidarnościowa przeszła do podziemia. Już w grudniu 1981 pojawiły się pierwsze podziemne audycje (np. Radio Wolna Polska w Krakowie).
Symboliczne pierwsze nadawanie Radia Solidarność odbyło się 12 kwietnia 1982 r. (w Poniedziałek Wielkanocny) o godz. 21:00 w Warszawie na częstotliwości UKF 70,1 MHz. Audycja trwała ok. 8–10 minut i została nadana z dachu bloku przy ul. Grójeckiej 19/25.
Sygnał Radia Solidarność – siekiera, motyka jako symbol oporu”

Audycję prowadzili Zofia i Zbigniew Romaszewscy, Janusz Klekowski oraz Marek Rasiński. Zaczynała się charakterystycznym sygnałem: motywem piosenki „Siekiera, motyka” na flecie prostym i słowami „Tu Radio Solidarność”.
– Przed emisją rozrzucono ulotki informujące o paśmie i godzinie. Podczas audycji poproszono słuchaczy o potwierdzenie odbioru

Warszawa „zamigotała” światłami w oknach.

Nadajniki konstruowano samodzielnie: małe, przenośne urządzenia (moc 1–20 W), wielkości radia tranzystorowego, z anteną na wędce. Często używano timerów do automatycznego startu, by uniknąć namierzenia.
Audycje nagrywano na kasety, nadawano krótko (kilka–kilkanaście minut), by utrudnić pelengację.

Radio działało w ponad 30–50 ośrodkach w Polsce: Warszawa (najważniejszy, z kilkoma programami), Wrocław (od czerwca 1982, związane z Solidarnością Walczącą), Kraków, Poznań (od maja 1982), Gdańsk (od czerwca), Lublin, Świdnik, Łódź i wiele innych.
Treści: informacje o represjach, apele o bojkot wyborów, wiadomości z podziemia, komentarze polityczne.
Władze PRL walczyły z radiem za pomocą Biura Radiokontrwywiadu MSW, wojska, a nawet specjalistów ze Stasi i GRU. Mimo to audycje nadawano nieregularnie aż do 1989 r. (ostatnia w Warszawie: 22 czerwca 1989).

Represje

W 1982–1983 aresztowano wielu twórców, m.in. Zbigniewa (4,5 roku więzienia) i Zofię Romaszewskich (3 lata).

Dziedzictwo

Radio Solidarność stało się symbolem wolnego słowa. Po 1989 niektóre stacje (np. Radio Eska) powoływały się na jego tradycję.
Było skutecznym narzędziem walki informacyjnej, docierającym do milionów słuchaczy mimo ryzyka.

Radio Solidarność pokazało, że nawet w warunkach totalitarnych możliwe jest przełamanie monopolu propagandy – „głos wolnej Polski” w eterze.

Radio Gromnik to niezależne radio internetowe, które z powodzeniem działa w powiecie strzelińskim, oławskim, kłodzkim i ząbkowickim. Naszą misją jest dostarczanie słuchaczom najświeższych informacji oraz ciekawych audycji, które przybliżają życie lokalnej społeczności. Współpracujemy z wieloma artystami, pasjonatami i osobami, które mają ciekawe historie do opowiedzenia. Dzięki temu nasza oferta jest różnorodna i interesująca dla każdego. Pobierz darmową aplikację Patronite Audio lub Radio Expert na Google Play i App Store. Jesteśmy dostępni na stronie Radio Garden. Radio Garden to internetowa aplikacja, która pozwoli wam sprawdzić czego słucha się na świecie. Dzięki niej możecie posłuchać lokalnych rozgłośni z przeróżnych stron świata – do wyboru do koloru.

Jesteśmy partnerem usługi AudioXi – https://audioxi.pl

Przydatne linki: Gdzie nas słuchać?

https://onlineradio.pl/Radio%20Gromnik/

https://radio.garden/listen/radio-gromnik/4BcgIrCD

https://patronite.pl/patrocast/podcasts/8d0cc455-d0c1-42b6-a24d-3cc37857a68f/details

https://www.radioexpert.net/radio-gromnik-online-radio-kaczowice/

radiogromnik.pl